“Kafkas Emirliği” Bağımsız Çeçenistan için mi savaşıyorlar; yoksa bu bir El Kaide taktiği mi?

Istanbul, Zeytinburnu tren istasyonunda buluştuğumuz kişi, 2007’de eski Çeçen İçkerya Cumhurbaşkanı Doku Umarov’un kendini feshederek ilan ettiği “Kafkasya Emirliği”nin yurtdışı temsilcisi (ve feshedilen bu Cumhuriyet’in “Şeriat Mahkemeleri Başkanı” Şemsettin Batukayev’di. Ardından, Moskova’da geçen hafta gerçekleştirilen intihar saldırılarını konuşmak üzere, etrafı kalın duvarlarla ve tel örgülerle çevrili korunaklı bir sitedeki evine gittik. (Batukayev ile görüştüğümüzde, “Kafkasya Emiri” Doku Umarov, Moskova’daki saldırıları henüz üstlenmemişti. Umarov’un saldırıları üstlenen açıklamasından sonra Batukayev’e tekrar ulaşmaya çalıştık ama herhangi bir geri dönüş olmadı.) Moskova’daki saldırıları onaylayan Batukayev, Newsweek Türkiye’den Nevra Yaraç’ın ve Adem Demir’in sorularını yanıtladı. 2004’te Kuzey Osetya’nın Beslan kasabasında yüzlerce insanın öldüğü rehine olayını (güvenlik güçlerinin bastırma taktiği de yoğun tartışmalara neden olmuştu) aklından atamadığı göze çarpıyor. Söyleşiden bazı bölümler.

– Newsweek Türkiye: Türkiye’ye ne zaman ve nasıl geldiniz?
Şemsettin Batukayev: İlk kez 2000’de geldim. Sonra Katar’a, Çeçenistan’ın eski Devlet Başkanı Selimhan Yandarbiyev’in yanına gittim. Yandarbiyev 2003’te Ruslar tarafından suikastla öldürülünce Bakü’ye, 2008’de de Türkiye’ye geçtim. Burada kalmam büyük problem. Zaten en büyük sorun kendi vatanımızdan ayrı yaşamamız.

– Hangi alanda eğitim aldınız?
Taşkent’te İslam dini üzerine eğitim gördüm, Arapça’yı da orada öğrendim.

– Umarov’un 2007’de ilan ettiği “Kafkas Emirliği” ne anlama geliyor?
Amaç, Kuzey Kafkasya birliğinin sağlanması… 1994’te ilk Çeçen-Rus savaşı başladığında, savaşanlar milliyetçiydi. Çeçen Cumhuriyeti kurmak için savaşıyorlardı. İkinci savaş da böyle başladı ve çok şehit verildi. Geride kalanlar İslam için savaşmaya başladı. İnguşlar, Dağıstanlılar ya da Çeçenistan’ın özgürlüğü için savaşmıyoruz, savaşmayacağız da. Allah için, din özgürlüğü için savaşıyoruz. O yüzden Emirlik ilan etmek gerekiyordu. Ben de, Emirlik tarafından görevlendirildim.

– “Emirlik”, El Kaide’nin ürettiği bir yapılanma mı? El Kaide, Afganistan Emirliği, Irak Emirliği isimlerini de kullanıyor.
El Kaide ile hiçbir bağlantımız yok. 1994 yılında Ruslar’a karşı savaş başlatan Çeçenler’in amacı bir birlik oluşturmaktı. Bu süreçte pek çok insanımız ya Ramazan Kadirov’un safında yer aldı, ya da dinden uzaklaşmaya başladı. Bazıları da şehit oldu.

– Rusya’da 20 milyon Müslüman var. Ama hepsi, sizin bu savaşınıza destek vermiyor.
SSCB kurulduğunda, Müslümanlığı bilenler, imamlar yok edildi. 70 yıl dinsiz kaldık. Dinin sadece adı vardı. Çeçenistan’da az da olsa dini bilen insanlar kaldı. Dağlarda hâlâ imamlığa devam ediyorlar. Şehirlerde kalanlar ise Rusya’dakiler gibi oldular.

– 1996’da öldürülen Çeçen Komutan Cahar Dudayev’den Çeçenistan’da savaşan Arap asıllı Komutan Ömer Hattab’a kadar Çeçen davası İslam ülkelerinde hep gündemde oldu. Fakat sonra gündemden düştü. Neden?
Bunun farkındayız ve durumu tersine çevirmeye çalışıyoruz. Ama Moskova’daki son saldırıları biz yapmadık. (“Emirlik” görüşmenin ardından akşam saatlerinde saldırıyı üstlendi.)

– Kim yaptı?
Ruslar’ın kendisi. Hemen “Çeçenler’in yaptığını” söylediler, demek biliyorlar bu saldırıları kimin hazırladığını. Daha önce de savaşı Ruslar başlatmıştı. 1999’da Rusya’da meydana gelen apartman bombalamalarını da onlar yaptı. Ölenler için Rus Parlamentosu’nda saygı duruşunda bulunduklarında daha saldırılar olmamıştı bile. Bir apartmanın bodrum katına çuvallarla patlayıcı taşıyanlar FSB üyesiydi (Rusya Federal Güvenlik Teşkilatı.) “Tatbikat yapıyoruz” dediler. Bunu, FSB’de görev yapmış olan ajan Alexander Litvinenko da söylemişti. Sonra da zehirlendi zaten. Rusya halka korku yaymaya çalışıyor çünkü onları bu şekilde yönetmek daha kolay.

– Eylemi yapanın kadın olduğu açıklandı.
Çeçenistan’da beş binden fazla insan kayboldu. İntikam almak isteyen çok kişi var. Bunlar kendi iradeleriyle eylem yapmış olabilir. Ayrıca kaçırılan, kaybolan bu insanları Rusya da kullanabilir.

– Bu kadınların kandırıldığını mı söylüyorsunuz?
Olabilir. Çünkü “bu işi Çeçenler yaptı” demek Rusya’nın işine gelecektir. Beslan’daki okul baskınını da Avrupa görsün diye yapmışlardı. İçeride patlama oldu diye bastılar okulu ama içeridekilerin binayı patlatma amacı olsaydı bunu bir saniyede yapabilirlerdi.

– Savaş sırasında çok erkek öldürüldü ve çok fazla dul kadın var. Sadece intikam almak için saldırmış olamazlar mı?
Olabilir. Beslan’daki okul baskınında Ruslar katliam yaptı. Evet, okulu işgal edenler Çeçenler’di ama onlar okula götürüldüklerini bilmiyorlardı. Olay patlak verince o zamanki Çeçen Cumhurbaşkanı Aslan Mashadov, “Müdahale etmeyin, gelip tüm eylemcileri Rusya’ya teslim edeceğim” dedi. Fakat Rusya müdahale etti ve bir katliam yaşandı.
– Siz ilahiyatçısınız. İntihar bombacılarının masum insanları öldürmelerini onaylıyor musunuz?
Savaşı hiç sevmedim ama kimse neler çektiğimizi sormuyor. Ruslar kadınlarımızı, çocuklarımızı hiç rahat bırakmadı. Dini anlayışımıza göre, düşmana zarar vermek caizdir. Kadınlara, çocuklara saldırmak iyi değil. Bugün Ruslar’ın ve işbirlikçilerinin eli bir mücahidin sadece kendisine değil, ailesine hatta onlara yardım eden ailelere, çocuk ve kadınlara kadar uzanıyor. Televizyonlarda, “Dağa gidenlerin ailelerinden hesap soracaklarını” söylüyorlar. Ailelere zarar veriyor, işkence yapıyorlar. Kafkasya Emiri Doku Umarov’un yatalak babasını 2005’te aldılar ve akıbeti hâlâ belli değil.

– Yani onaylıyorsunuz eylemleri?
Dinde böyle saldırılar olur. Ama savaşılan düşmanlara karşı; kadınlara, çocuklara ve masum insanlara yönelik değil. Patlamanın olduğu metro istasyonu, FSB bürolarının yakınlarındaydı, yani düşman orada olabilirdi.

– İntihar bombacısı olmak hem insani olarak hem dinen zor bir karar. Bir kadın ya da erkeği başkası bunun için nasıl kandırabilir?
Psikolojinden faydalanarak, intikam alması için. Aileleri öldürülenleri kullanabilirler.

– Rusya da, intikam hissiyle hareket ederse ne olur?
Hiçbir şey olmaz. Dağıstan, İnguşetya gibi savaş olan yerlerde zaten istediklerini yapıyorlar. “Müslüman’ım” deyip Rus politikalarını destekleyenler var, bizim “Müslüman kardeşlerimiz” dediğimiz ülkelerde de var bu tiplerden. Katar’da, Yandarbiyev’in katilleri yakalandı, suçlarını itiraf ettiler ancak Katarlı yetkililer onları serbest bıraktı. Türkiye’de 3 Çeçen öldürüldü ama öldürenler bulunamadı.

– Batı’ya nasıl bakıyorsunuz?
Geçen on yıl içinde Batı’dan bir beklentimiz vardı. A ma hiçbir şey yapmadılar. Beklentimiz yok.

– Ya Ramazan Kadirov?
Kadirov, Rusya’nın adamı, onlar için çalışıyor. İhanet etti. Babası da öyleydi.

– Türkiye’nin bu işteki tutumunu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Türkiye’nin şu anda Rusya ile ilişkileri iyi. Sessiz kalıyor. Bize de, Ruslar’a da bir şey demiyor. Taraf tutmuyor. Bizim için bu da iyidir.